Mark Zuckerberg và vợ ông, Priscilla Chan, là những nhà hảo tâm hào phóng nhất nước Mỹ năm 2013, ông bà đã tặng hơn $ 970,000,000 triệu USD cho những cơ quan từ thiện tại Silicon Valley vào tháng Mười Hai.

Đám cưới giản dị và bất ngờ tại nhà riêng của Mark vì khách mời không được báo trước. Đám cưới tổ chức ngày 19/5/12 sau một ngày Facebook ra mắt thị trường chứng khoán với trị giả khoảng 104 tỷ đô la cho công ty Facebook và 19 tỷ cho cá nhân Mark Zuckerberg.

Cô Priscilla Chan, người vợ của Mark Zuckerberg – sáng lập viên đồng chủ tịch của Facebook -  là người Việt gốc Hoa. Sau mấy thế kỷ chạy tị nạn triều đại nhà Minh (Trung Hoa), cha mẹ của Chan lại một lần nữa chạy tị nạn cộng sản Việt nam sang Mỹ sau khi ở tù cải tạo những năm 1980.

Tiệm Phở của gia đình Priscilla Chan

Như tất cả những người Việt tị nạn nam khác, chỉ với bàn tay trắng nhưng họ đã cần cù làm việc có khi đến 18 tiếng một ngày để cho con cái họ có cơ hội thực hiện giấc mơ Mỹ (American Dream) – thăng tiến trên con đường học vấn. Từ lúc 13 tuổi Priscilla đã mơ ước theo học tại đại học bậc nhất thế giới Havard. Theo ngành sinh học, cũng chính tại trường học này, cô đã gặp Mark Zuckerberg vào năm 2003 trong khi xếp hàng chờ vào toilet!

Priscilla nhớ lại, “Hắn ta là một gã ngố không hơn không kém”

Priscilla nhớ lại, bề ngoài hắn ta là một gã ngố không hơn không kém. Trong năm đầu ở Havard, Mark lập trình website Facemesh mang mục đích giải trí, để mọi người có thể bình chọn mức hấp dẫn hình ảnh của các học sinh khác. Lượng truy cập nhiều đến mức làm ngập máy chủ của Harvard và ngăn chặn sinh viên truy cập Internet. Ngoài ra, nhiều sinh viên phàn nàn rằng hình ảnh của họ đã được sử dụng mà không được phép. Zuckerberg xin lỗi công khai, và trang web Facemesh đã đóng cửa sau vài ngày hoạt động. Facemesh là bản thảo để Mark kiến tạo Facebook. Trang web Facebook chính thức vào hoạt đông tại cư xá Havard một năm sau đó. Mark bỏ học (rời Havard) năm 2006 để sáng lập công ty Facebook ở California. Priscilla tốt nghiệp Havard 1 năm sau đó và theo đuổi ngành Y khoa tại trường đại học danh tiếng UCSF. Priscilla trở thành bác si nhi đồng, đúng một tuần trước ngày cưới.

Vào ngày ra trường của cô, Mark viết trên mạng lưới Facebook: “Anh rất tự hào về em, Bác Sĩ Chan :)” Một hôm người thầy cũ, Swanson, của Priscilla ghé thăm, Mark vừa ngồi trong bếp cùng với máy tính vừa cười toe toét, “Sau lưng người đàn ông đích thực là người đàn bà vĩ đại”. Nhiều người cho rằng Priscilla thật may mắn khi lấy Mark, nhưng Swanson và Mark lại cho rằng Mark mới chính là người may mắn. Cặp đôi này chính là hình ảnh hoàn hảo của giấc mơ Mỹ trở thành hiện thực.

Mark wrote on Facebook: I'm so proud of you, Dr. Chan :)

Trong gần 10 năm hẹn hò, Priscilla yêu một thanh niên tự lập với hai bàn tay trắng nhưng đầy tiềm năng, thông minh, và khát vọng. Priscilla cũng không đoán trước được 10 năm sau Mark sẽ trở thành người tỷ phú nổi tiếng và trẻ nhất thế giới, với tài sản trị giá 18 tỷ đô la. Thật ra, Mark lúc nào cũng bình dân giản dị. Sau lần vào thăm nhà trắng (White House), cô viết lại: người yêu của tôi hôm nay mang giày và lên bộ gió! Mark luôn đi làm với những chiếc áo thun và quần jean cũ mềm. Bàn làm việc thì kê ngay giữa nhóm nhân viên của mình. Nếu không biết Mark, chắc không ai sẽ nhận ra được ông chủ đầy quyền lực này ở công ty Facebook. 

Priscilla and Mark vào bếp

Mục đích tối thượng của trường học là để nâng cao học vấn và văn hóa cho một tập thể và quốc gia chớ không phải là nơi để ban cấp học vị hay thước đo xã hội. Cũng như những thiên tài Bill Gates, Steve Jobs, hay Michael Dell, Mark bỏ học sớm để nhanh chóng thực hiện giấc mơ Mỹ táo bạo của mình. Nhưng không phải ai cũng có được khả năng thiên tài như họ. Không chỉ dừng lại ở thành công, họ còn dành nhiều tâm tư, thời gian và đóng góp thực tế nhưng hữu hiệu cho những người kém may mắn khác. Ngày 09 tháng 12, 2010, Mark cùng Bill Gates, và nhà đầu tư Warren Buffett đã ký một cam kết  ”Giving Pledge” trong đó họ hứa sẽ tặng cho hội từ thiện ít nhất một nửa tài sản (over the course of time) và mời những người giàu đóng góp 50% hoặc nhiều hơn của cải của họ cho từ thiện.

Mark's Education Foudation - by donating $100 million to Newark Public Schools

Mark đã thành lập quĩ học bổng cho các em với đóng góp ban đầu là 100 triệu US. Mark tâm sự, “khi về nhà tôi và Priscilla thường trao đổi về công việc của nhau, đặc biệt về những trẻ em Priscilla đang điều trị. Priscilla luôn băn khoăn về sự thiếu hụt các bộ phận cơ thể hiến tặng cho trẻ em bị bệnh.” Với sự thuyết phục của Priscilla, Mark đã thành lập quĩ hiến tặng các bộ phận cơ thể ngay trên trang mạng Facebook với mơ ước Donor Life sẽ cứu rỗi hàng triệu sinh mạng trên thế giới. 

The political and ideological background of the Internet censorship is considered to be one of Deng Xiaoping‘s favorite sayings in the early 1980s: “If you open the window for fresh air, you have to expect some flies to blow in.”

Priscilla and Mark đã hành hương về cội nguồn, thăm Trung Hoa và cả Việt Nam. Người Hoa lấy làm hãnh diện về cô Priscilla, nhưng điều thú vị là Facebook hay Google đều là những trang mạng bị ngăn cấm ở đất nước cộng sản này, còn ở Việt Nam thì lúc mờ lúc tỏ. Nền tảng chính trị và tư tưởng của sự kiểm duyệt Internet được cho là dựa vào câu nói của Đặng Tiểu Bình trong đầu những năm 1980: “Nếu mở cửa sổ để hưởng bầu không khí trong lành, thì ruồi nhặng bay vào là điều tất yếu”. Có tin đồn là trong chuyến hành hương, cặp đôi này muốn mang thông điệp hòa bình và lợi ích cho người sử dụng Facebook hơn là những độc hại mà Internet và những trang mạng xã hội mang lại cho các nước cộng sản. 

Mark chăn trâu ở Sapa, Vietnam

Trong quá khứ, người Trung Hoa đã phạm một sai lầm lịch sử là không tận dụng khả năng tiềm tàng của thông tin đại chúng dù họ là người đầu tiên chế tạo ra giấy và kỹ thuật in ấn. Văn thư lúc bấy giờ là đặc quyền của giai cấp quí tộc ở Trung Hoa, bởi vì giấy bút có thể phương tiện dùng để tạo phản và gây bất lợi triều đình.

Nội qui dùng Internet ở Việt Nam

Ngược lại, báo chí, sách vở, thông tin, in ấn là phương tiện đại trà đã tạo cho phương Tây những bước tiến vượt bực trong khoa học, kỹ thuật và văn hóa. Cũng như mọi phát minh tuyệt vời khác của nhân loại, những yếu tố tiêu cực đều tồn tại (ví dụ như đi xe hơi thì ô nhiễm môi trường hơn xe đạp hay sử dụng máy tính thì làm chậm khả năng tính nhẩm) nhưng vẫn không đáng kể so với lợi ích tổng thể do chúng mang lại. 

In ấn và sách vở sẽ lùi vào quá khứ.Trang mạng xã hội, Internet, Blog, eBooks kỹ thuật số sẽ là nền tảng thông tin và dân trí trong tương lai. Đó là lý do tại sao Nam Hàn, Nhật Bản, Singapore có phần trăm số người sử dụng Internet thuộc hạng cao trên thế giới. Chính quyền Nam Hàn không ngừng đầu tư xây dựng hệ thống Internet nhanh nhất thế giới và phấn đấu để đạt 100% dân cư mạng. Trong khi đó, chính quyền Trung Hoa hôm nay một lần nữa là kẻ thù số một của Internet với ước tính lên đến 30.000 công an mạng. Rập khuôn theo đàn anh phương Bắc, Việt Nam nhìn đâu cũng có kẻ thù dùng Internet để lật đổ chính quyền. Một bi hài kịch của nhân loại và lịch sử được lặp lại.

Trở lại kết cuộc tuyệt đẹp của mối tình Priscilla và Mark không khỏi khiến chúng ta suy nghĩ về nước Mỹ, đã và đang là kẻ thù nguy hiểm của khối cộng sản nhỏ bé còn sót lại: Cuba, Bắc Triều Tiên, TQ và Việt Nam. “Người phụ nữ khi được sống trong một xã hội văn minh tôn trọng quyền lợi con người với cơ hội như nhau, đều có thể thành công và đạt được những ước mơ cao cả với khả năng chuyên môn của mình. Khác xa với Việt Nam, thiển cận với thiên đường ảo vọng cộng sản, nơi mà người phụ nữ còn bị buôn bị bán làm nô lệ, lấy chồng ngoại kiều, lao động xuất khẩu hay phục vụ trong những quán bia ôm nhan nhản khắp mọi nơi, thậm chí chị em chân yếu tay mềm bị tù đày vùi dập vì viết Blog ngoài lề. Trừ khi là con gái lãnh đạo. Nếu ngày đó cha mẹ cô Priscilla không đến được bến bờ tự do, thì không biết số phận của Priscilla sẽ ra sao ngày sau?” 

>> Một nhà từ thiện phải đột ngột rời VN sau khi bị đe dọa và sách nhiễu
>> INTEL VIỆTNAM sẽ làm ra sản phẩm nền tảng để tạo ra những máy móc làm thay đổi thế giới

 

Năm cũ đã qua, năm mới lại đến. Chu kỳ thời gian vận hành của trời đất vẫn quay đều chừng nào trái đất chưa đến hồi tận thế. Nói theo nghĩa thuộc linh chừng nào Chúa chưa trở lại và mọi  sự trên đất chưa kết thúc theo ý của Thiên Chúa.

Mấy năm trở lại đây, đăc biệt năm vừa qua, thiên hạ nhắc nhiều, suy diễn nhiều về ngày tận thế. Có người tin có kẻ ngờ, nhiều người tỏ ra thờ ơ, nhưng cũng có kẻ bán nhà bán cửa, bỏ công thôi việc, thậm chí bán cả nhà thờ như một ông mục sư Tin lành ở mạn bắc Cali khi ông tin chắc là ngày tận thế sắp đến (với ngày tháng cụ thể) rồi bỏ tiền cùng quyên góp cho một chiến dịch cảnh báo sự kiện này trên toàn nước Mỹ. Theo sở thuế của Mỹ chứng thực có năm ông quyên được cả 20 triệu USD. rồi Chúa vẫn chưa đến, ông sinh bệnh, mất tiền, mất nhà thờ, tín đồ mất chỗ nhóm, báo hại cho nhiều người làm theo ông cả tin vào lời tiên tri hão.

Ấy vậy mà những năm kế tiếp, người ta vẫn còn bày chuyện một ngày ngắn hạn nào đó sẽ có tận thế, một ngày mà trái đất sẽ tiêu tan trần gian xóa sổ. Thật sự chẳng cần suy đoán, ‘ngày đó’ sẽ đến, đến bất thình lình, bất cứ lúc nào, nhưng may thay Kinh thánh đã chỉ rõ chỉ có Đấng Tạo Hóa, Đấng làm ra muôn vật mới biết rõ điều này. Chính Chúa Giê-su Đấng thông hiểu mọi sự cũng còn cảnh báo chỉ có Cha ta ở trên trời mới nắm ngày giờ cụ thể.

Cho nên, là những người có đức tin, chúng ta không tin vào những lời đồn đóan của con người mà chỉ vững tin là Chúa sẽ trở lại và trở lại một ngày không xa dựa theo những dấu hiệu của thời kỳ cuối cùng như các tôi tớ của Chúa thường giảng dạy.

Điều quan trọng là ngày nào còn sống trên thế gian, thì mối quan hệ giữa người với người vẫn là nhân tố thiết yếu và tố chất yêu thương lại càng không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày chưa kể giữa những người đồng đạo với nhau. Chính Chúa cũng thường nhắn nhủ con cái của Ngài nên tỏ tình yêu thương lẫn nhau như ‘ta yêu thương các ngươi’.  

Năm nay theo niên lịch là 2013, con số 13 làm tôi liên tưởng đến Chương 13 trong sách 1 Cô-rinh-tô mà tác giả là sứ đồ Phao-lô khi ông viết về ý nghĩa của Tình Yêu Thương, một chương mà sau này các học giả nghiên cứu về Tân ước cho đây là một trong những chưong tuyệt vời nhất củaThánh  kinh.  

Tôi chú ý đến một câu mà sứ đồ đã ví von khi ông lấy ‘đức tin’, một tập quán mang niềm tự hào của người Cơ-đốc để đánh giá thái độ của người tin Chúa , ‘dầu tôi có cả đức tin đến nỗi dời núi được, nhưng không có tình yêu thương thì tôi chẳng ra gì’’ (câu 2)

Biểu lộ về tình yêu thương không hẳn chỉ bằng môi bằng lưỡi, bằng những cái hôn cái hug theo thói quen thường thấy, mà Phao-lô chỉ thẳng ra bằng một số hình thức cụ thể, trong đó theo tôi mang  tính nhân bản nhất vẫn là ‘có tình yêu thương thì hay làm điều nhân từ và chẳng hề ghen tị’. Nói theo nghĩa thường thì nhân từ là biết thương người và làm điều tử tế, một khi đối xử tử tế thì chẳng còn ghen ghét tị hiềm, một thói xấu mà con người thường vấp phạm từ buổi sáng thế.

Quả thật ghen tị là một thói xấu, phản lại tình yêu thương và tác hại nặng nề đến mối quan hệ giữa người với người, nó tồn tại nhãn tiền ngay trong gia đình cha mẹ con cái, trong họ tộc chú bác cô dì, trong anh em đồng tông đồng sở, trong  bạn bè lối xóm xa gần, trong cộng đồng mỗi  người đang sống, mà  còn đi xa hơn len lỏi vào cả các con cái Chúa trong các hội thánh, mà nếu không ngại  ‘vạch áo cho người xem lưng’, ai cũng có thể chỉ ra các trường hợp cụ thể ở những nơi những chốn một thời họ từng sinh hoạt, bất kể Mỹ hay Việt, trong nước hay hải ngoại, giống dân này hay sắc tộc kia.

Nói cho  ngay, ghen tị là căn bệnh xã hội có di căn từ khi xác lập cộng đồng loài người, biểu thị ngay từ những ngàycó Ê-va và A-đam trên đất. Các gương xấu vì ghen tị đã được thuật lại trong anh em nhà Ca-in, trong đám anh trai nhà Giô-sép mà hậu quả khôn lường mang đến các bi kịch gây thương vong và điêu đứng cho các nạn nhân bị anh em hay người đời ghen ghét.  

Ngày nay, chẳng nói đâu xa ngay trong các hội thánh của mình vấn nạn thiếu tình yêu thưong vẫn còn tồn tại, đa phần do tính ghen ghét tị hiềm từ những điều nhỏ nhặt trong sinh hoạt, chuyện ăn  chuyện uống, quan hệ cá nhân  đến những sự việc nghiêm trọng hơn khi chia rẽ bè nhóm, ngay cả trong công việc tông đồ phục vụ tha nhân, khi sự yếu đuối của con người vốn chỉ muốn cho mình là nhất và quên đi vinh hiển chỉ dành cho Chúa qua những công việc công đức mình làm. Chính thói ghen tị làm mất tình đoàn kết, hiệp một trong con cái Chúa, gây khó xử cho việc điều hành lãnh đạo hộị thánh,mà đôi khi có cả chức viên trong ban trị sự. Có ngưòi đã bỏ hội thánh, thậm chí chính tôi đã được nghe lời than thở của một nữ tín đồ vùng tôi ở khi cô phàn nàn mối quan hệ soi mói của những người chị em của mình mà phải thốt ra, ‘họ ác lắm bác ơi!’.

Đầu năm tản mạn chuyện yêu thương mà người viết cứ như muốn phơi bày mấy cái tiêu cực trong sinh hoạt hội thánh, trong quan hệ cộng đồng. Quả thật chẳng ai muốn làm như vậy, nếu có viết ra thì cũng chỉ là nói hộ cho nhiều người và cũng là dịp để chính tôi, một kẻ bất toàn nghiệm lại bản thân mình có vấp phạm đâu đó trong cuộc đời tin kính dù một lần hay nhiều lần, vô tình hay hữu ý.

Đạo của Chúa cốt lõi vẫn là ơn cứu rỗi, ai đã tin và theo Chúa đều hiểu điều này. Đức tin là quan trọng, sự trông cậy là thiết yếu, ấy vậy mà Phao-lô khi so sánh với tình yêu thương, ông vẫn cho là ‘trong ba điều ấy tình yêu thương vẫn là trội (trọng) hơn cả’.

Nhớ lại khi đi tù cải tạo, tôi ở chung với một vị sư già. Thầy là giám đốc tuyên  úy Phật giáo trong quân đội miền Nam và có quan hê quen biết với gia đình tôi. Có lần thầy hỏi tôi, bà cụ anh còn đi chùa không, tôi trả lời bà cụ con đã mất, rồi tiện dịp tôi thưa với thầy gia đình ở nhà vơ và các con đã tin Chúa. Lý do làm sao tôi cũng kể sơ qua. Nghe xong, thầy chỉ nói, “Thế cũng được, giáo lý của Chúa Giê-su về nhân từ bác ái cũng sâu lắm.” Rồi như để tôi đỡ bối rối, thầy quay sang chuyện khác. Tôi cứ nhớ lời thầy và  coi như lời chứng, rồi tìm hiểu về Kinh Thánh, khi ra trại theo gương vợ con, từng bước tôi trở thành tín đồ Cơ-đốc.

Cali, ngày đầu năm

Đỗ xuân Thảo

 Nick Magnotti was diagnosed with appendix cancer when he just was 24 years old. During his struggle with the disease, however, Nick counted himself lucky. He had a wife, Alyssa, and young daughter, Austin, and was determined to provide a loving environment. Nick tragically lost his battle on January 7, but the heartwarming video he left his daughter, full of love and happiness but tinged with sadness too, will remain with her forever. 

Credit: Alyssa Magnotti Find more Storyful videos on Yahoo Screen.

" Hãy liệng bánh Ngươi nơi mặt nước, vì khỏi lâu ngày ngươi sẽ tìm nó lại ." Truyền Đạo 11:1

" Hãy liệng bánh Ngươi nơi mặt nước, vì khỏi lâu ngày ngươi sẽ tìm nó lại ."  Truyền Đạo 11:1

Một khía cạnh đáng yêu của Hoa Kỳ

Bước vào năm mới, giới bình luận nhắc tới hai chuyện. Một là Tổng thống Barack Obama đã tiếp xúc và thảo luận về cách cải thiện kinh tế với giới quản trị doanh nghiệp - thuộc thiểu số 1% giàu có xấu xa mà ông thường đả kích để hốt phiếu dân nghèo. Hai là Chính quyền Obama nên mời một Tổng quản trị CEO vào gỡ rối cho chương trình Obamacare đang bị khủng hoảng...

         Có chuyện thứ ba cũng nên nhắc tới, là nhiều doanh gia tỷ phú Hoa Kỳ lại là người hằng tâm, đã bỏ thời giờ, công sức và tiền bạc cứu giúp người khác, tại Hoa Kỳ và trên toàn thế giới. Khía cạnh hằng tâm của những người hằng sản là một đặc tính đáng quý của xã hội Mỹ. Mở đầu một năm mới, xin nhắc tới khía cạnh tử tế này.

Ngược với quan niệm của nhiều người rằng kỹ nghệ lớn nhất của Mỹ là "kỹ nghệ chiến tranh" - chữ của Tổng thống Dwight Eisenhower về thủ tục ngân sách bên trong có sự cấu kết giữa các tập đoàn kinh doanh chiến cụ và giới dân cử - thật ra kỹ nghệ lớn nhất của Mỹ chính là "từ thiện". Đó là hoạt động thiện nguyện có tính chất vị tha và nhắm vào mục tiêu công ích.

 

Trong hoàn cảnh kinh tế khó khăn của toàn cầu, kể cả của nước Mỹ, số tiền hoạt động của "kỹ nghệ từ thiện" vẫn vượt quá 300 tỷ đô la, cao hơn ngân sách viện trợ của chính quyền liên bang và bằng 60% ngân sách quốc phòng Hoa Kỳ. Nhưng ngạch số ấy hoàn toàn là do tư nhân đảm nhiệm lấy, từ khi vận động tới khi sử dụng. 

Trong kỹ nghệ từ thiện, dĩ nhiên ta chú ý đến vai trò của doanh gia tỷ phú, đã thành công xuất sắc trên doanh trường, nhưng giàu lòng hảo tâm mà cống hiến một phần, có khi là phần lớn, tài sản của họ cho các hoạt động từ thiện.

Kỹ nghệ từ thiện này không chỉ có kim ngạch rất lớn mà còn ảnh hưởng rộng lớn trong xã hội và nay đã ra toàn cầu. Khi nói đến "kỹ nghệ", ta để ý đến ảnh hưởng, cách tổ chức và vận hành phức tạp trong khuôn khổ luật lệ chặt chẽ. Vì hoạt động từ thiện được miễn thuế nên các hội thiện là đối tượng kiểm tra kỹ lưỡng của sở thuế liên bang lẫn những tư nhân giao tiền cho họ.

Từ khởi đầu và ở dưới lên, thì nên thấy dân Mỹ tự động chung góp rất nhiều vào sinh hoạt trong xã hội, từ lĩnh vực tư tưởng, lý luận, tôn giáo đến y tế, giáo dục và phổ biến kiến thức. Thuần về kinh tế thì ngạch số của các hoạt động từ thiện tại Mỹ đã vượt 1% Tổng sản lượng Nội địa GDP, trung bình thì gấp đôi Âu Châu và đấy là một truyền thống.

Nói về sự đóng góp tài chánh cho hoạt động từ thiện, dân Mỹ vẫn chi tiền, từ vài ba chục đến vài ba ngàn cho cả triệu hiệp hội hoạt động trong các lĩnh vực văn hoá, xã hội, tôn giáo, y tế hay giáo dục. Song song, họ cũng có cả ngàn "sáng hội" hay "sáng viện", là "foundations", của nhiều gia đình doanh gia. Nổi tiếng trong lịch sử thì có Ford Foundation, Rockefeller Foundation, Carnegie Foundation, MacArthur Foundation, hay J. Paul Getty Trust, v.v...

Từ hơn chục năm nay, người ta mới để ý đến các tên tuổi trên doanh trường như ông bà tỷ phú Bill và Melinda Gates hoặc Warren Buffet hay Georges Soros đã dành một khoản tài sản cho các hoạt động từ thiện. Trẻ nhất trong số đó là người sáng lập và Tổng quản trị mạng lưới xã hội Facebook, nhân vật Marc Zuckerberg, chưa tới 30 đã làm chủ 19 tỷ đô la và đồng ý với hai vị tiền bối là Bill Gates và Warren Buffett là trong đời mình sẽ dành ra phân nửa tài sản để tài trợ việc công ích.

     Nhìn về nguyên thủy, chúng ta không quên rằng nước thành hình từ "thuyền nhân", những người vượt biển qua xứ lạ để làm lại cuộc đời, đa số là để tránh nạn bách hại tôn giáo từ Âu Châu. Đi tìm tự do, họ tin vào Thượng Đế ở trên đầu và tình liên đới của người tỵ nạn với nhau. Hai tinh thần sùng đạo và lân tuất là đặc tính nguyên sơ. Từ đầu thế kỷ 17, việc ba vùng đất mới được họ lập ra, là Massachussetts, Pennsylvania và Virginia, có tên là "Thịnh vượng chung" cũng hàm ý đó.

Sau đấy, tinh thần liên đới thể hiện ở một lý tưởng rất Mỹ - không hẳn là Âu Châu - rằng ta được sinh ra là để làm việc thiện. Việc thiện ấy có góp phần phát triển cộng đồng và xây dựng quốc gia sau khi dân Mỹ giành được nền độc lập. Ngày nay tinh thần ấy vẫn còn. Riêng người viết này vẫn nhớ viên Chủ tịch một doanh nghiệp Hoa Kỳ mà mình làm việc ngày xưa có khuyên là "làm gì thì vẫn dành ra 30% thời giờ cho việc công ích, đó là tôn chỉ của nhiều người tại Hoa Kỳ".

Trung tâm nghiên cứu của bệnh viện sẽ nhận được phần lớn nhất trích từ quỹ từ thiện $188,000,000 do cụ Jack MacDonald, qua đời ở tuổi 98, sau nhiều thập niên hoạt động từ thiện bí mật. 

Trong nhiều năm hoạn nạn vừa qua, người ta nhớ đến tỷ lệ tiết kiệm trung bình của dân Á châu là khoảng 30% lợi tức trong khi dân Mỹ xài rộng và tiết kiệm ít dần. Thật ra, họ vẫn có một "trương mục công đức" khá dày nếu ta nói theo lối duy tâm về 30% dành cho việc công ích.

     Về mặt tâm linh thì điều ấy có lẽ cũng đáng chú ý không kém lời phê phán tư bản chủ nghĩa là ích kỷ và trọng lợi.

     Từ các xã hội chụp giựt, nhiều người có thể cho rằng dân Mỹ chi tiền cho hội từ thiện là để trốn thuế. Người mắc bệnh cynic, nôm na là gian hùng vặt, thì cười khẩy rằng làm việc thiện cũng như mua sẵn vé lên Thiên đàng sau này. Ngay trước mắt thì được bớt thuế!

Thật ra, những người đã là triệu phú, hoặc giàu hơn ngàn lần để thành tỷ phú, thì đã thuê người lo chuyện thuế khóa và không mấy quan tâm đến việc đó khi chi tiền vào hội thiện. Họ chỉ cần là làm đúng luật. Nói cho dễ hiểu hơn, khi chúng ta vào nhà thờ hay nhà chùa mà bỏ tiền vào thùng phước sương thì có ai đợi lấy biên lai để còn khai thuế chăng?

Vả lại, trong cảnh kinh tế khó khăn từ năm năm nay, người ta thấy rằng giới bình dân tại Mỹ vẫn chi tiền khá mạnh cho hoạt động từ thiện, mà họ không thuộc thành phần có thư ký riêng hoặc sẽ chi ly gom lại từng giấy biên nhận để khai thuế. Còn các doanh gia hay triệu tỷ phú Mỹ thì họ suy nghĩ khác khi bỏ ra cả triệu cả tỷ cho hoạt động công ích. Đáng chú ý là họ đem cho người dưng, ở tại Mỹ và trên thế giới, mà dành lại rất ít tài sản cho con cháu vì tin rằng con cháu sẽ phải phấn đấu để làm giàu và khi có tiền rồi thì cũng phải san xẻ cho người khác.

Ở giữa quần chúng hằng tâm ở dưới và thiểu số tỷ phú ở trên, ta không quên doanh nghiệp Mỹ cũng có ngân sách tài trợ các tổ chức vô vụ lợi. Mục tiêu có thể là quảng cáo, là xây dựng thiện cảm với cư dân ở nơi có cơ sở hoạt động, cho nên yếu tố giảm thuế chỉ là một phần nhỏ. Trong số các doanh gia quyết định về đối tượng yểm trợ của doanh nghiệp tất nhiên là có nhiều triệu phú, đôi khi họ tài trợ ngôi trường cũ và thực tế có đóng góp cho việc xây dựng hệ thống giáo dục tư thục Mỹ.

     Sau cùng, trong thành phần quần chúng bình dân Mỹ, bỏ tiền nhiều nhất cho việc từ thiện là giới bảo thủ và hay bỏ phiếu Cộng Hoà. Ngược lại các tỷ phú hằng tâm ở trên lại thiên về đảng Dân Chủ. Đấy cũng là chi tiết lạ! Mà tại sao như vậy?

Dân Mỹ theo xu hướng bảo thủ, mà người ta tưởng là ích kỷ và trục lợi, thật ra lại góp tiền cho các hội thiện nhiều hơn dân Mỹ thiên tả mà ta cho là lý tưởng. Có lẽ xu hướng thiên tả thì muốn nhà nước đảm nhiệm nhiều việc công ích và phó thác chuyện đó cho nhà nước, còn phía bảo thủ thì tin rằng đó là phần vụ của từng người dân và họ xung phong đóng góp trong tinh thần tiên phong truyền thống của nước Mỹ. Trên cùng, thiểu số có tiền và đầy lòng hảo tâm thì có tham vọng làm thay đổi bộ mặt của xã hội và cả thế giới bằng thiện chí và tài sản của mình. Tinh thần "cải tạo xã hội" là đặc tính khá nổi bật của cánh tả, của đảng Dân Chủ.

Bảo rằng người Mỹ chỉ ham làm giàu, hoặc giới bảo thủ là bọn keo bẩn thì có lẽ ta chưa hiểu gì về Hoa Kỳ!

Nguyễn Xuân Nghĩa

"You are soil, to the soil you will return."
Genesis 3:19

" Hãy liệng bánh Ngươi nơi mặt nước, vì khỏi lâu ngày ngươi sẽ tìm nó lại ." Truyền Đạo 11:1

" Hãy liệng bánh Ngươi nơi mặt nước, vì khỏi lâu ngày ngươi sẽ tìm nó lại ."  Truyền Đạo 11:1

Một khía cạnh đáng yêu của Hoa Kỳ

Bước vào năm mới, giới bình luận nhắc tới hai chuyện. Một là Tổng thống Barack Obama đã tiếp xúc và thảo luận về cách cải thiện kinh tế với giới quản trị doanh nghiệp - thuộc thiểu số 1% giàu có xấu xa mà ông thường đả kích để hốt phiếu dân nghèo. Hai là Chính quyền Obama nên mời một Tổng quản trị CEO vào gỡ rối cho chương trình Obamacare đang bị khủng hoảng...

Có chuyện thứ ba cũng nên nhắc tới, là nhiều doanh gia tỷ phú Hoa Kỳ lại là người hằng tâm, đã bỏ thời giờ, công sức và tiền bạc cứu giúp người khác, tại Hoa Kỳ và trên toàn thế giới. Khía cạnh hằng tâm của những người hằng sản là một đặc tính đáng quý của xã hội Mỹ. Mở đầu một năm mới, xin nhắc tới khía cạnh tử tế này.

Ngược với quan niệm của nhiều người rằng kỹ nghệ lớn nhất của Mỹ là "kỹ nghệ chiến tranh" - chữ của Tổng thống Dwight Eisenhower về thủ tục ngân sách bên trong có sự cấu kết giữa các tập đoàn kinh doanh chiến cụ và giới dân cử - thật ra kỹ nghệ lớn nhất của Mỹ chính là "từ thiện". Đó là hoạt động thiện nguyện có tính chất vị tha và nhắm vào mục tiêu công ích. Trong hoàn cảnh kinh tế khó khăn của toàn cầu, kể cả của nước Mỹ, số tiền hoạt động của "kỹ nghệ từ thiện" vẫn vượt quá 300 tỷ đô la, cao hơn ngân sách viện trợ của chính quyền liên bang và bằng 60% ngân sách quốc phòng Hoa Kỳ. Nhưng ngạch số ấy hoàn toàn là do tư nhân đảm nhiệm lấy, từ khi vận động tới khi sử dụng. 

Trong kỹ nghệ từ thiện, dĩ nhiên ta chú ý đến vai trò của doanh gia tỷ phú, đã thành công xuất sắc trên doanh trường, nhưng giàu lòng hảo tâm mà cống hiến một phần, có khi là phần lớn, tài sản của họ cho các hoạt động từ thiện.

Kỹ nghệ từ thiện này không chỉ có kim ngạch rất lớn mà còn ảnh hưởng rộng lớn trong xã hội và nay đã ra toàn cầu. Khi nói đến "kỹ nghệ", ta để ý đến ảnh hưởng, cách tổ chức và vận hành phức tạp trong khuôn khổ luật lệ chặt chẽ. Vì hoạt động từ thiện được miễn thuế nên các hội thiện là đối tượng kiểm tra kỹ lưỡng của sở thuế liên bang lẫn những tư nhân giao tiền cho họ.

Từ khởi đầu và ở dưới lên, thì nên thấy dân Mỹ tự động chung góp rất nhiều vào sinh hoạt trong xã hội, từ lĩnh vực tư tưởng, lý luận, tôn giáo đến y tế, giáo dục và phổ biến kiến thức. Thuần về kinh tế thì ngạch số của các hoạt động từ thiện tại Mỹ đã vượt 1% Tổng sản lượng Nội địa GDP, trung bình thì gấp đôi Âu Châu và đấy là một truyền thống.

Nói về sự đóng góp tài chánh cho hoạt động từ thiện, dân Mỹ vẫn chi tiền, từ vài ba chục đến vài ba ngàn cho cả triệu hiệp hội hoạt động trong các lĩnh vực văn hoá, xã hội, tôn giáo, y tế hay giáo dục. Song song, họ cũng có cả ngàn "sáng hội" hay "sáng viện", là "foundations", của nhiều gia đình doanh gia. Nổi tiếng trong lịch sử thì có Ford Foundation, Rockefeller Foundation, Carnegie Foundation, MacArthur Foundation, hay J. Paul Getty Trust, v.v...

Từ hơn chục năm nay, người ta mới để ý đến các tên tuổi trên doanh trường như ông bà tỷ phú Bill và Melinda Gates hoặc Warren Buffet hay Georges Soros đã dành một khoản tài sản cho các hoạt động từ thiện. Trẻ nhất trong số đó là người sáng lập và Tổng quản trị mạng lưới xã hội Facebook, nhân vật Marc Zuckerberg, chưa tới 30 đã làm chủ 19 tỷ đô la và đồng ý với hai vị tiền bối là Bill Gates và Warren Buffett là trong đời mình sẽ dành ra phân nửa tài sản để tài trợ việc công ích.

Bill và Melinda Gates

Nhìn về nguyên thủy, chúng ta không quên rằng nước thành hình từ "thuyền nhân", những người vượt biển qua xứ lạ để làm lại cuộc đời, đa số là để tránh nạn bách hại tôn giáo từ Âu Châu. Đi tìm tự do, họ tin vào Thượng Đế ở trên đầu và tình liên đới của người tỵ nạn với nhau. Hai tinh thần sùng đạo và lân tuất là đặc tính nguyên sơ. Từ đầu thế kỷ 17, việc ba vùng đất mới được họ lập ra, là Massachussetts, Pennsylvania và Virginia, có tên là "Thịnh vượng chung" cũng hàm ý đó.

Sau đấy, tinh thần liên đới thể hiện ở một lý tưởng rất Mỹ - không hẳn là Âu Châu - rằng ta được sinh ra là để làm việc thiện. Việc thiện ấy có góp phần phát triển cộng đồng và xây dựng quốc gia sau khi dân Mỹ giành được nền độc lập. Ngày nay tinh thần ấy vẫn còn. Riêng người viết này vẫn nhớ viên Chủ tịch một doanh nghiệp Hoa Kỳ mà mình làm việc ngày xưa có khuyên là "làm gì thì vẫn dành ra 30% thời giờ cho việc công ích, đó là tôn chỉ của nhiều người tại Hoa Kỳ".

Trung tâm nghiên cứu của bệnh viện sẽ nhận được phần lớn nhất trích từ quỹ từ thiện $188,000,000 do cụ Jack MacDonald, qua đời ở tuổi 98, sau nhiều thập niên hoạt động từ thiện bí mật. 

Trong nhiều năm hoạn nạn vừa qua, người ta nhớ đến tỷ lệ tiết kiệm trung bình của dân Á châu là khoảng 30% lợi tức trong khi dân Mỹ xài rộng và tiết kiệm ít dần. Thật ra, họ vẫn có một "trương mục công đức" khá dày nếu ta nói theo lối duy tâm về 30% dành cho việc công ích.

Về mặt tâm linh thì điều ấy có lẽ cũng đáng chú ý không kém lời phê phán tư bản chủ nghĩa là ích kỷ và trọng lợi.

Từ các xã hội chụp giựt, nhiều người có thể cho rằng dân Mỹ chi tiền cho hội từ thiện là để trốn thuế. Người mắc bệnh cynic, nôm na là gian hùng vặt, thì cười khẩy rằng làm việc thiện cũng như mua sẵn vé lên Thiên đàng sau này. Ngay trước mắt thì được bớt thuế!

Thật ra, những người đã là triệu phú, hoặc giàu hơn ngàn lần để thành tỷ phú, thì đã thuê người lo chuyện thuế khóa và không mấy quan tâm đến việc đó khi chi tiền vào hội thiện. Họ chỉ cần là làm đúng luật. Nói cho dễ hiểu hơn, khi chúng ta vào nhà thờ hay nhà chùa mà bỏ tiền vào thùng phước sương thì có ai đợi lấy biên lai để còn khai thuế chăng?

Vả lại, trong cảnh kinh tế khó khăn từ năm năm nay, người ta thấy rằng giới bình dân tại Mỹ vẫn chi tiền khá mạnh cho hoạt động từ thiện, mà họ không thuộc thành phần có thư ký riêng hoặc sẽ chi ly gom lại từng giấy biên nhận để khai thuế. Còn các doanh gia hay triệu tỷ phú Mỹ thì họ suy nghĩ khác khi bỏ ra cả triệu cả tỷ cho hoạt động công ích. Đáng chú ý là họ đem cho người dưng, ở tại Mỹ và trên thế giới, mà dành lại rất ít tài sản cho con cháu vì tin rằng con cháu sẽ phải phấn đấu để làm giàu và khi có tiền rồi thì cũng phải san xẻ cho người khác.

Ở giữa quần chúng hằng tâm ở dưới và thiểu số tỷ phú ở trên, ta không quên doanh nghiệp Mỹ cũng có ngân sách tài trợ các tổ chức vô vụ lợi. Mục tiêu có thể là quảng cáo, là xây dựng thiện cảm với cư dân ở nơi có cơ sở hoạt động, cho nên yếu tố giảm thuế chỉ là một phần nhỏ. Trong số các doanh gia quyết định về đối tượng yểm trợ của doanh nghiệp tất nhiên là có nhiều triệu phú, đôi khi họ tài trợ ngôi trường cũ và thực tế có đóng góp cho việc xây dựng hệ thống giáo dục tư thục Mỹ.

Sau cùng, trong thành phần quần chúng bình dân Mỹ, bỏ tiền nhiều nhất cho việc từ thiện là giới bảo thủ và hay bỏ phiếu Cộng Hoà. Ngược lại các tỷ phú hằng tâm ở trên lại thiên về đảng Dân Chủ. Đấy cũng là chi tiết lạ! Mà tại sao như vậy?

Dân Mỹ theo xu hướng bảo thủ, mà người ta tưởng là ích kỷ và trục lợi, thật ra lại góp tiền cho các hội thiện nhiều hơn dân Mỹ thiên tả mà ta cho là lý tưởng. Có lẽ xu hướng thiên tả thì muốn nhà nước đảm nhiệm nhiều việc công ích và phó thác chuyện đó cho nhà nước, còn phía bảo thủ thì tin rằng đó là phần vụ của từng người dân và họ xung phong đóng góp trong tinh thần tiên phong truyền thống của nước Mỹ. Trên cùng, thiểu số có tiền và đầy lòng hảo tâm thì có tham vọng làm thay đổi bộ mặt của xã hội và cả thế giới bằng thiện chí và tài sản của mình. Tinh thần "cải tạo xã hội" là đặc tính khá nổi bật của cánh tả, của đảng Dân Chủ.

Bảo rằng người Mỹ chỉ ham làm giàu, hoặc giới bảo thủ là bọn keo bẩn thì có lẽ ta chưa hiểu gì về Hoa Kỳ!

Nguyễn Xuân Nghĩa